Wat is ATEX ?

ATEX is een Europese richtlijn voor gebieden met potentieel explosiegevaar door de aanwezigheid of kans op aanwezigheid van een explosiegevaarlijke atmosfeer. Dit wordt ook wel ATEX omgeving, ATEX zone of ATEX gebied genoemd. Letterlijk staat ATEX voor het Franse ATmosphères EXplosibles. In Europa vallen explosiegevaarlijke omgevingen onder de ATEX 153 richtlijn (voorheen ATEX 137). Deze stelt ten doel werknemers die blootstaan aan een explosiegevaar te beschermen tegen de aanwezige explosierisico’s. Voor apparatuur die wordt toegepast in een Ex-zone waar een explosierisico aanwezig is, is de ATEX 114 richtlijn van toepassing (voorheen de ATEX 95 richtlijn).

In de ATEX 114 richtlijn worden de minimale veiligheidseisen beschreven om apparatuur die in Ex-zones wordt toegepast te beschermen zodat zij geen potentiële ontstekingsbron kunnen vormen bij normaal gebruik of onder voorkomende foutcondities. Het uitgangspunt van de ATEX wet- en regelgeving is het voorkomen dat een explosieve atmosfeer tot ontploffing kan worden gebracht. Om een explosieve atmosfeer tot ontploffing te kunnen brengen zijn er drie randvoorwaarden benodigd:

  • Zuurstof (lucht)
  • Brandstof (gas- of stofmengsel)
  • Ontstekingsbron (bijvoorbeeld een sensor)

Deze drie randvoorwaarden worden in de zogenaamde ATEX driehoek, ook wel Explosie driehoek of gevarendriehoek genoemd. Een ontploffing is te voorkomen door één of meerdere randvoorwaarden uit de gevarendriehoek uit te sluiten. De eerste stap is meestal het voorkomen of wegnemen van het explosiegevaarlijk stof- of gasmengsel, of door het wegnemen van de zuurstof in de lucht. De tweede stap is het voorkomen van ontstekingsbronnen. Het voorkomen van een ontstekingsbron kan door bijvoorbeeld vonkvrij gereedschap te gebruiken. Of in het geval van elektrische apparatuur, zoals sensoren, kan dat door deze met een beschermingswijze te beschermen en certificeren.

 

ATEX versus IECEx en andere (lokale) certificeringen

In de markt van explosieveiligheid wordt naast ATEX vaak ook de term IECEx gebruikt. IECEx is de internationale organisatie die opereert onder de paraplu van het IEC (International Electrical Committee). De IECEx organisatie heeft als doel om met de geharmoniseerde norm IEC 60079 een internationale standaard te realiseren op het gebied van explosieveiligheid. Tot nu toe zijn er maar enkele landen die dit hebben overgenomen, waaronder Australië en Nieuw Zeeland. Maar de kans dat de IECEx norm als de internationale standaard zal worden geaccepteerd is erg klein. Zo zijn er nog steeds veel landen waar toelating tot de markt van producten met alleen een certificering volgens het IECEx 02 certificeringsschema niet wordt toegestaan. Vaak kan de IECEx certificering wel als een goede basis dienen voor het behalen van een lokale certificering. Voorbeelden van landen waar een lokale certificering nodig is, zijn de VS en Canada (UL/CSA, NEC 501, 502 en/of 503), Rusland (TR 012), Brazilië (INMETRO) of Japan (JPEx).

Het grote verschil tussen een ATEX en IECEx certificering is dat ATEX certificering verplicht is in Europa en ook alleen maar daar geldt. IECEx is nergens verplicht maar is een internationale norm waar veel andere lokale certificeringen op gebaseerd zijn. Zo accepteren veel certificerende instanties, ook wel Notified Bodies (NoBo) genoemd, producten die volgens IECEx 02 zijn gecertificeerd om de lokale certificering te kunnen realiseren. Ondanks dat de richtlijnen onderling veel overeenkomsten met elkaar hebben, zijn er ook verschillen. Zo voldoet een product dat volgens IECEx 02 gecertificeerd is vrijwel altijd aan ATEX, andersom is dat zeker geen garantie. Een ander verschil is dat voor een ATEX certificering de ATEX 114 richtlijn bindend is, binnen IECEx is de norm IEC 60079 bindend. De ATEX 114 richtlijn wordt wel ondersteund door de norm IEC 60079. Ook mag binnen ATEX van de IEC-EN 60079 normen worden afgeweken, binnen IECEx 02 is dit niet toegestaan.

 

ATEX markering en typeplaat

Tot slot is het belangrijk om te weten dat op een ATEX gecertificeerd product het verplicht is om een Ex markering aan te brengen. Aan deze markering zijn strenge eisen verbonden, om te garanderen dat de juiste informatie, op de juiste manier wordt weergegeven. De typeplaat en Ex markering moeten ten minste de volgende informatie te bevatten:

  •   Apparaatgroep en Zone classificatie
  •   Toegepaste beschermingswijze(n)
  •   ATEX Certificaatnummer + type certificaat
  •   Serienummer (of lotnummer)
  •   Naam, adres- en contactgegevens van de fabrikant
  •   Essentiële instructies voor veilig gebruik
  •   Ex en CE logo op typeplaatje